The expiration time for new job artifacts in CI/CD pipelines is now 30 days (GitLab default). Previously generated artifacts in already completed jobs will not be affected by the change. The latest artifacts for all jobs in the latest successful pipelines will be kept. More information: https://gitlab.lrz.de/help/user/admin_area/settings/continuous_integration.html#default-artifacts-expiration

imperium.mlw 12.6 KB
Newer Older
di68kap's avatar
di68kap committed
1
LEMMA imperium
di68kap's avatar
di68kap committed
2

di68kap's avatar
di68kap committed
3
    inperium
di68kap's avatar
di68kap committed
4
5

GRAMMATIK
di68kap's avatar
di68kap committed
6
    nomen; -i n.
di68kap's avatar
di68kap committed
7

di68kap's avatar
di68kap committed
8
	
di68kap's avatar
di68kap committed
9
10
SCHREIBWEISE
    script.:
di68kap's avatar
di68kap committed
11
12
13
14
		hym-: -> {ibi 1}
		em-: Chron.: Fred. 2,35sqq. capit. p. 43. 2,36 p. 60,10.
		ym-: Chart.: Sangall. A 194.
		impir-: -> {v. ibi.}
di68kap's avatar
di68kap committed
15
16

STRUKTUR
17
18
    form. sing.:
        gen.:
di68kap's avatar
di68kap committed
19
20
            -ri: {v. ibi.} adde Annal.: Plac. a. 1266 p. 516,21.
            -iae: Chron.: Fred. 2,33. p. 56,22. 2,35.
21
        abl.:
di68kap's avatar
di68kap committed
22
            -um: Chron.: Fred. 2,15. 2,35sqq. capit. p. 43.
23

di68kap's avatar
di68kap committed
24
VERWECHSELBAR
25
    confunditur c.:
di68kap's avatar
di68kap committed
26
        imperitus: -> { v. ibi. }
di68kap's avatar
di68kap committed
27
28
29


BEDEUTUNG
30
31
    LATEINISCH	iussum, praeceptum, mandatum
    DEUTSCH		Befehl, Anweisung, Auftrag
di68kap's avatar
di68kap committed
32

33
    UNTER_BEDEUTUNG  proprie:
di68kap's avatar
di68kap committed
34

35
36
37
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  in univ.:
            BELEGE
            * Leg.: Burgund. Rom. 38,1 si quis ... nullo metu aut imperio ad pacta venire conpellitur, sed libera voluntate pactum inisse cognuscitur eqs.
di68kap's avatar
di68kap committed
38
            * Ionas: Bob. Columb. 1,17 p. 185,9 quae (sc. ferae) ad imperium eius statim veniebant.
39
            * Lex: Baiuv. 1,10 hoc (sc. lex) per inperium regis vel iudicis fiat.
di68kap's avatar
di68kap committed
40
            * Arbeo: Emm. 16 p. 49,17 ex imperio principis ... in ospiti sui scuriam ... deductus est episcopus. ~persaepe.; ~v. et p. 1407, 57.
di68kap's avatar
di68kap committed
41

42
43
44
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	voluntas, arbitrium
            DEUTSCH		Wille, (willkürlicher) Beschluss
di68kap's avatar
di68kap committed
45

46
47
            BELEGE
            * Vita: Euch. Val. Mat. 22 quamvis esset Maternus magnae vir auctoritatis ..., nihil tamen ex proprio imperio quasi libera utens potestate exercuit.
di68kap's avatar
di68kap committed
48
49


50
51
52
    UNTER_BEDEUTUNG  in imag. vel translate:
        BELEGE
        * Petr. Dam.: epist. 10 p. 131,10 qui (lapides intus calidi) eatenus erant frigidi, post nostri (sc. aquae) tactus imperium ad calorem pristinum sunt redacti.
di68kap's avatar
di68kap committed
53
54
55


BEDEUTUNG
56
    LATEINISCH	potestas, dominatio, dicio
di68kap's avatar
di68kap committed
57
    DEUTSCH		Macht, Herrschaft, Herrschaftsgewalt [plur. sensu sing. : -> { v. ibi. al. }]
di68kap's avatar
di68kap committed
58

59
    UNTER_BEDEUTUNG  proprie:
di68kap's avatar
di68kap committed
60

61
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  in univ.:
di68kap's avatar
di68kap committed
62

63
64
65
66
67
        BELEGE
        * Alfan.: premn. phys. prol. 4 p. 1 semet ipsum ... iuste privat imperio, quisquis nec se cognoscit nec ea, quibus imperat.
        * Epist.: Worm. I 34 p. 63,1 in maximo imperio minima est licentia (v. notam ed.).
        * Trad.: Reichersb. 44 Penno habebat germanum ... sub inperio et servitio adhuc domini Paldmari.
        * Otto: Frising. gest. 2,29 p. 135,15 orbis imperium affectas (sc. Fridericus).
di68kap's avatar
di68kap committed
68
        * Chart.: Mekl. 783 quo (tempore) ... dominus Iohannes gubernavit eiusdem imperium civitatis. ZUSATZ al. v. et p. 1402, 47.
di68kap's avatar
di68kap committed
69
70


di68kap's avatar
di68kap committed
71
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  imperatorum [regum, ducum : -> { v. ibi. al. }]:
di68kap's avatar
di68kap committed
72

73
74
75
76
77
78
            UUU_BEDEUTUNG  usu communi:
                BELEGE
                * Willib.: Bonif. 5 p. 24,1 cum ... Carli ... ducis ... super Fresones roboratum esset imperium eqs.
                * Einh.: Karol. 1 p. 3,7 ad quos (maiores domus) summa imperii pertinebat.
                * Albert. Mett.: div. temp. 1,1 cuius (Wicmanni) maiores magnam partem Germanie et maxime circa littora Oceani imperio (imperia var. l.) tenebant.
                * Dipl.: Conr. II. 64 p. 78,17 Chõnradus ... ad imperium designatus Romanorum.
di68kap's avatar
di68kap committed
79
                * Const.: imp. II 423,10 p. 557,43 si rex ... in imperatorem electus ... ad imperium transire voluerit eqs. ZUSATZ persaepe. v. et p. 1395, 32.
80
81
82
83
84
85
                * Alcuin.: epist. 129 p. 191,22 a vobis (sc. Cantuariensibus) imperii (imperi S1) potestas prima processit, et fidei catholicae origo exorta est.

            UUU_BEDEUTUNG  in indicatione temporis:
                BELEGE
                * Cod.: Lauresh. 290 (a. 767) anno xv imperii domni nostri Pippini regis.
                * Trad.: Frising. 184a p. 177,7 anno secundo imperii domni Karoli. 408 anno inperii Hludouuici vo.
di68kap's avatar
di68kap committed
86
                * Otto Frising.: gest. 2,55 acta sunt haec anno regni eius (Friderici) quinto, imperii secundo. ZUSATZ saepe. v. et  p. 1407, 24.
di68kap's avatar
di68kap committed
87

88
89
90
91
92
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  populorum, civitatum:
            BELEGE
            * Willib.: Bonif. 4 p. 16,17 quae (ecclesiae) Franchorum prius in Fresia subiectae erant imperio.
            * Annal.: Xant. a. 796 Huni cum omnibus finibus ad se pertinentibus domni regis dicioni et Francorum imperio se subdiderunt.
            * Adam: gest. 4,16 p. 244,1 sunt et aliae (insulae) interius, quae subiacent imperio Sueonum.
di68kap's avatar
di68kap committed
93
            * Otto Frising.: gest. 2,13 p. 116,20 vix ... aliquis ... vir magnus ... inveniri queat, qui civitatis suae non sequatur imperium.; 2,16 p. 118,28 qui (marchio) pene solus ex Italiae baronibus civitatum effugere potuit imperium.
di68kap's avatar
di68kap committed
94
95


96
97
98
99
100
101
102
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  praelatorum ecclesiae:
            BELEGE
            * Willib.: Bonif. 5 p. 19,3 ut patris cuiuslibet spiritalis se subiungerent fratres imperio.
            * Agius vita Hath. 3 si ... sub abbatissae imperio eis (familiaribus) interesse mereretur.
            * Vita: Liutw. 10 sub abbatis sui imperio se humiliavit.
            * Trad.: Weihenst. 193 ita ut ... sub fratris lege et nomine sub abbatis imperio Deo militaret Pero.
            * Chart.: Mog. A I 2b p. 2,34 (spur.) possessores ... areole ... tantum abbatisse et congregationis usui, obsequio, imperio se parere cognoscant. al.
di68kap's avatar
di68kap committed
103
104


105
106
107
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	merum et mixtum (mistum) -um i. q. iurisdictio plena q. d.
            DEUTSCH		sog. hohe und niedrige Gerichtsbarkeit (de re v. HRG II. p. 333sq.)
di68kap's avatar
di68kap committed
108

109
110
111
112
113
            BELEGE
            * Dipl.: Otton. I. 465 p. 637,18 (spur. s. XII.) abbatibus ... concedimus merum et mistum imperium in iam dicto comitatu.
            * Chart.: Stir. III 30 p. 84,25 concedentes (sc. imperator) ei (comiti) merum et mistum imperium.
            * Innoc.: IV. registr. B 318 p. 288,35 comitatum ... tibi (sc. Manfredo) ... in concambium duximus concedendum ... cum honoribus, dignitatibus et hiis, que ad merum et mixtum imperium pertinent.
            * Chart.: Helv. arb. 135 p. 209,1 dicebat Williermus praedictas dominas habere me­rum et mixtum imperium et omnimodam iurisdictionem in dicto monasterio.
di68kap's avatar
di68kap committed
114
115


116
    UNTER_BEDEUTUNG  in imag. vel translate:
di68kap's avatar
di68kap committed
117

118
119
120
121
122
123
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  in univ.:
            BELEGE
            * Alcuin.: carm. 30,2,6 regit pupilla oculi imperio vivacis corporis actus.
            * Theod. Trev.: transl. Celsi 9 adeo ... virtutum paedagoga, caritas, in eius pectore vigorabili imperio sceptrum obtinuit, quatenus eqs.
            * Carm.: var. Walther 1,70,2 quibus (zonis orbis) duo sat expresse patescunt imperia : mee (sc. hiemis) due terminales, tua (sc. aestatis) sola media.
            * Anon.: mus. plan. Coussemaker p. 488b tetra reges maximum huius (sc. harmoniae) tenent imperium. al.
di68kap's avatar
di68kap committed
124

125
126
127
128
129
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  Dei:
            BELEGE
            * Mirac.: Gertr. I 11 p. 471,13 cui (Domino) est honor, virtus et hymperium et gloria in secula seculorum.
            * Hugeb.: Wynneb. 13 p. 117,44 Deo gratas gero, cuius ... imperio nutata fundantur tota etheria, terrestrea, aequorea.
            * Walth. Spir.: Christoph. II 4,28 cuius (Dei) imperiis quadratus subiacet orbis. al.
di68kap's avatar
di68kap committed
130
131


132
133
134
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	gravitas, dignitas
            DEUTSCH		würdevolles Verhalten, Würde
di68kap's avatar
di68kap committed
135

136
137
            BELEGE
            * Widuk. gest. 2,24 rex ... ea turbatione tanta constantia ac imperio usus est ..., acsi nichil ei difficultatis obviasset.
di68kap's avatar
di68kap committed
138

139
140
141
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH de flumine i. q. cursus
            DEUTSCH Lauf
di68kap's avatar
di68kap committed
142

143
144
            BELEGE
            * Meginfr.: Emm. 5 p. 976A cum defluentis Histri fluminis imperium sequeretur Emmerammus eqs.
di68kap's avatar
di68kap committed
145
146


147
    UNTER_BEDEUTUNG  meton:
di68kap's avatar
di68kap committed
148

149
150
151
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	res publica, regnum
            DEUTSCH		Staat, Verwaltungs-, Regierungsgebiet, Reich
di68kap's avatar
di68kap committed
152

153
154
155
156
            UUU_BEDEUTUNG  in univ.:
                BELEGE
                * Chron.: Fred. 2,15 Assiriorum impirium (imperium p. corr. 1) deletum est.
                * Widuk.: gest. 1,28 Hluthowico ... usque ad fines Illirici ... et terminos Danorum imperium erat.
di68kap's avatar
di68kap committed
157
                * Otto Frising.: gest. p. 4,26 (epist. Frid. I. imp.) ut ... hostem utriusque (sc. orientalis et occidentalis) imperii Willehelmum potentia virtutis nostrae conterere vellemus. 1,24 p. 37,12 Romanorum principem adeunt apocrisiarii imperatoris Constantinopolitani tam confederationis vinculum ... inter duo imperia, Hesperiae videlicet et orientis, renovare cupientes quam eqs. ZUSATZ al.
di68kap's avatar
di68kap committed
158

159
160
161
            UUU_BEDEUTUNG
                de Karolinorum vel Francorum sive sacro Romano(rum) imperio q. d.
                (‘Karolinger-, Frankenreich bzw. sog. Heiliges Römisches Reich [de re v. LexMA. IV. p. 2025sqq.]):
di68kap's avatar
di68kap committed
162

163
164
165
166
167
168
169
170
                UUUU_BEDEUTUNG  usu communi:
                    BELEGE
                    * Alcuin.: epist. 177 p. 292,27 quatenus per vestram prosperitatem (i. Karolum) christianum tueatur imperium.
                    * Dipl.: Karoli M. 197 p. 265,14 Karolus ... imperator Romanum gubernans imperium.
                    * Poeta Saxo: 4,172 cunctos ... fines imperii servans (sc. augustus).
                    * Dipl.: Ludow. Iun. 28 (spur.) Ludowicus ... rector imperii Francorum.
                    * Annal.: Quedl. a. 1014 p. 543,7 plures illorum (fratrum Corbeiensium) ... plus iusto contra ius imperii saevientes eqs.
                    * Dipl.: Frid. I. 163 sacro imperio et divae rei publicae consulere dememus.
di68kap's avatar
di68kap committed
171
172
                    * Const.: imp. II 72 p. 85,22 ut tollatur ... rancoris occasio inter ecclesiam et imperium. ZUSATZ persaepe.
                    * PRÄFIX fort. add.: Conc.: Karol. A 16B ut ... gentis suae institutiones legum per primatos inperitos (imperii L) ..., quae repperit diuturna vitiata ..., evelleret ZUSATZ Tassilo dux.
di68kap's avatar
di68kap committed
173

174
175
176
                UUUU_BEDEUTUNG in nomine loci:
                    BELEGE
                    * Dipl.: Heinr. II. 184 strata imperialis, que a Summa tendit usque ad villam, que nominatur Pons Imperii.
di68kap's avatar
di68kap committed
177

178
179
180
181
182
                UUUU_BEDEUTUNG  spectat ad cives:
                    BELEGE
                    * Otto Frising.: gest. 1,1 p. 13,7 cuius rei novitatem (i. imperatorem a papa excommunicatum esse) eo vehementius indignatione motum suscepit imperium, quo eqs.
                    * Annal.: Magd. a. 1188 episcopus ... in gratiam imperatoris ... se et civitatem suam coram omni imperio dedit; imperator ... in presentia ... tocius imperii ... crucem accepit.
                    * Arnold. Lub.: chron. 2,18 p. 138,8 cum ... imperator propter nimiam superbiam suam non solum Saxonibus, sed etiam sedi apostolice et omni fere imperio exosus fuisset eqs.
di68kap's avatar
di68kap committed
183
184


185
186
187
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	imperator
            DEUTSCH		Kaiser
di68kap's avatar
di68kap committed
188

189
190
            UUU_BEDEUTUNG
                LATEINISCH	in univ.
di68kap's avatar
di68kap committed
191

192
193
194
195
196
                BELEGE
                * Chron.: Fred. 2,62 p. 86,32 quare ... veniens de imperio non laeteris (sc. Belisarius)? 3,18 p. 100,18 Chlotechildis cum ... conperisset adventum Aridio revertentem ab imperio eqs.
                * Rhythm.: 51,9,1 imperii filia. al.
                * Ludus: de Antichr. p. 12med. eos (legatos) ... dimittens ipsemet (rex Graecorum) ascendet ad imperium cantans : ‘eqs.’    adde (cf. Wett. Gall. 15sq.) :
                * Ekkeh.: IV. pict. Sangall. 67 imperii (gloss. : regis) sponsam vexat satan aere tensam : hunc abigat nullus, rebachatur hians, nisi Gallus.
di68kap's avatar
di68kap committed
197

198
199
            UUU_BEDEUTUNG
                LATEINISCH	in allocutione, titulo
di68kap's avatar
di68kap committed
200

201
202
203
204
                BELEGE
                * Wibald.: epist. I 219 p. 465,26 ad gloriosam maiestatem vestram, ad sanctum et terribile imperium vestrum (i. imperatorem Graecorum) scribere audeo (sim. 387 p. 817,11).
                * Epist.: Wibald. I 316 imperium meum (i. imperator Graecorum) ... magnam devotionem ... erga tuam preciositatem (i. Wibaldum) obtinet eqs.
                * Const.: imp. I 212,1 quia vos consules ... in sacratissimi imperii nostri (i. Friderici) servitio excellenter enituistis. al.
di68kap's avatar
di68kap committed
205
206


207
208
209
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	comitatus (imperatoris)
            DEUTSCH		Gefolge (des Kaisers; spectat ad militiam)
di68kap's avatar
di68kap committed
210

211
212
            BELEGE
            * Nith.: hist. 1,4 p. 5,21 imperator una cum omni, quod habebat, imperio, tres reges filiique eius adversus eum cum ingenti exercitu ... Elisazam confluunt.
di68kap's avatar
di68kap committed
213
214


215
216
217
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	globus cruciger
            DEUTSCH		Reichsapfel
di68kap's avatar
di68kap committed
218

219
220
221
            BELEGE
            * Ekkeh.: IV. bened. I 31,57 sceptra, redimicla, florea serta, imperium (gloss. : gestamen rotundum), trabea, strophium.
            * Ludus: de Antichr. p. 16ex. (c. 1160) imperator ... tollens coronam de capite et tenens eam cum sceptro et imperio ante altare cantet : ‘eqs.’
di68kap's avatar
di68kap committed
222
223


224
225
226
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	modus regendi, principatus
            DEUTSCH		Regierungsform
di68kap's avatar
di68kap committed
227

228
229
            BELEGE
            * Albert. M.: pol. 3,4capit. de prima civitatum origine deque imperiorum discrimine.