Currently job artifacts in CI/CD pipelines on LRZ GitLab never expire. Starting from Wed 26.1.2022 the default expiration time will be 30 days (GitLab default). Currently existing artifacts in already completed jobs will not be affected by the change. The latest artifacts for all jobs in the latest successful pipelines will be kept. More information: https://gitlab.lrz.de/help/user/admin_area/settings/continuous_integration.html#default-artifacts-expiration

imperium.mlw 13.6 KB
Newer Older
di68kap's avatar
di68kap committed
1
2
// http://publikationen.badw.de:9000/de/lemma/imperium

di68kap's avatar
di68kap committed
3
LEMMA imperium
di68kap's avatar
di68kap committed
4

di68kap's avatar
di68kap committed
5
    inperium
di68kap's avatar
di68kap committed
6
7

GRAMMATIK
di68kap's avatar
di68kap committed
8
    nomen; -i n.
di68kap's avatar
di68kap committed
9

di68kap's avatar
di68kap committed
10
	
di68kap's avatar
di68kap committed
11
12
SCHREIBWEISE
    script.:
di68kap's avatar
di68kap committed
13
14
15
		hym-:   {=> imperator37m_1}
		em-:    Chron.: Fred.; 2,35sqq. capit.; p. 43.; 2,36 p. 60,10.
		ym-:    Chart.: Sangall.; A 194.
di68kap's avatar
di68kap committed
16
		impir-: {=> impoerator38m_1}
di68kap's avatar
di68kap committed
17
18

STRUKTUR
19
20
    form. sing.:
        gen.:
di68kap's avatar
di68kap committed
21
22
            -ri: {=> imperator39m_1} * {adde} Annal.: Plac. a.; 1266; p. 516,21.
            -iae: Chron.: Fred.; 2,33.; p. 56,22. 2,35.
23
        abl.:
di68kap's avatar
di68kap committed
24
            -um: Chron.: Fred.; 2,15. 2,35sqq. capit.; p. 43.
25

di68kap's avatar
di68kap committed
26
VERWECHSELBAR
27
    confunditur c.:
di68kap's avatar
di68kap committed
28
        imperitus: {=> impoerator80m_1}
di68kap's avatar
di68kap committed
29
30
31


BEDEUTUNG
32
33
    LATEINISCH	iussum, praeceptum, mandatum
    DEUTSCH		Befehl, Anweisung, Auftrag
di68kap's avatar
di68kap committed
34

35
    UNTER_BEDEUTUNG  proprie:
di68kap's avatar
di68kap committed
36

37
38
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  in univ.:
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
39
            * Leg.: Burgund. Rom.; 38,1 "si quis ... nullo metu aut imperio ad pacta venire conpellitur, sed libera voluntate pactum inisse cognuscitur {eqs.}"
di68kap's avatar
di68kap committed
40
            * Ionas: Bob. Columb.; 1,17; p. 185,9 "quae {sc. ferae} ad imperium eius statim veniebant"
di68kap's avatar
di68kap committed
41
            * Lex: Baiuv.; 1,10 "hoc {sc. lex} per inperium regis vel iudicis fiat"
di68kap's avatar
di68kap committed
42
            * Arbeo: Emm.; 16 p. 49,17 "ex imperio principis ... in ospiti sui scuriam ... deductus est" {episcopus} {persaepe} {v. et {=> p. 1407, 57|URL}}
di68kap's avatar
di68kap committed
43

44
45
46
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	voluntas, arbitrium
            DEUTSCH		Wille, (willkürlicher) Beschluss
di68kap's avatar
di68kap committed
47

48
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
49
            * Vita: Euch. Val. Mat.; 22 "quamvis esset Maternus magnae vir auctoritatis ..., nihil tamen ex proprio imperio quasi libera utens potestate exercuit"
di68kap's avatar
di68kap committed
50
51


52
53
    UNTER_BEDEUTUNG  in imag. vel translate:
        BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
54
        * Petr. Dam.: epist.; 10 p. 131,10 "qui {lapides intus calidi} eatenus erant frigidi, post nostri (sc. aquae) tactus imperium ad calorem pristinum sunt redacti"
di68kap's avatar
di68kap committed
55
56
57


BEDEUTUNG
58
    LATEINISCH	potestas, dominatio, dicio
di68kap's avatar
di68kap committed
59
    DEUTSCH		Macht, Herrschaft, Herrschaftsgewalt {plur. sensu sing. : {=> v. ibi. al.|imperator40m_2}}
di68kap's avatar
di68kap committed
60

61
    UNTER_BEDEUTUNG  proprie:
di68kap's avatar
di68kap committed
62

63
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  in univ.:
di68kap's avatar
di68kap committed
64

65
        BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
66
67
68
69
70
        * Alfan.: premn. phys. prol.; 4 p. 1 "semet ipsum ... iuste privat imperio, quisquis nec se cognoscit nec ea, quibus imperat".
        * Epist.: Worm.; I 34 p. 63,1 "in maximo imperio minima est licentia {v. notam ed.}".
        * Trad.: Reichersb.; 44 "Penno habebat germanum ... sub inperio et servitio adhuc domini Paldmari".
        * Otto: Frising. gest.; 2,29 p. 135,15 "orbis imperium affectas {sc. Fridericus}".
        * Chart.: Mekl.; 783 "quo {tempore} ... dominus Iohannes gubernavit eiusdem imperium civitatis." {al. v. et {=>p. 1402, 47|URL}}.
di68kap's avatar
di68kap committed
71
72


di68kap's avatar
di68kap committed
73
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  imperatorum [regum, ducum : -> { v. ibi. al. }]:
di68kap's avatar
di68kap committed
74

75
76
            UUU_BEDEUTUNG  usu communi:
                BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
77
78
79
80
81
82
                * Willib.: Bonif.; 5 p. 24,1 "cum ... Carli ... ducis ... super Fresones roboratum esset imperium {eqs.}"
                * Einh.: Karol.; 1 p. 3,7 "ad quos (maiores domus) summa imperii pertinebat."
                * Albert. Mett.: div. temp.; 1,1 "cuius (Wicmanni) maiores magnam partem Germanie et maxime circa littora Oceani imperio {imperia var. l.} tenebant."
                * Dipl.: Conr. II.; 64 p. 78,17 "Chõnradus ... ad imperium designatus Romanorum."
                * Const.: imp. II; 423,10 p. 557,43 "si rex ... in imperatorem electus ... ad imperium transire voluerit {eqs.}" {persaepe} {v. et {=> p. 1395, 32|URL}}.
                * Alcuin.: epist. 129; p. 191,22 "a vobis {sc. Cantuariensibus} imperii {imperi S1} potestas prima processit, et fidei catholicae origo exorta est."
83
84
85

            UUU_BEDEUTUNG  in indicatione temporis:
                BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
86
87
88
89
                * Cod.: Lauresh.; 290 (a. 767) "anno xv imperii domni nostri Pippini regis"
                * Trad.: Frising.; 184a p. 177,7 "anno secundo imperii domni Karoli. 408 anno inperii Hludouuici vo."
                * Otto Frising.: gest.; 2,55 "acta sunt haec anno regni eius (Friderici) quinto, imperii secundo." {saepe} {v. et  {=> p. 1407, 24|URL}}.

di68kap's avatar
di68kap committed
90

91
92
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  populorum, civitatum:
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
93
94
95
96
97
            * Willib.: Bonif. 4; p. 16,17 "quae {ecclesiae} Franchorum prius in Fresia subiectae erant imperio."
            * Annal.: Xant.; a. 796 "Huni cum omnibus finibus ad se pertinentibus domni regis dicioni et Francorum imperio se subdiderunt."
            * Adam: gest.; 4,16 p. 244,1 "sunt et aliae {insulae} interius, quae subiacent imperio Sueonum."
            * Otto Frising.: gest.; 2,13 p. 116,20 "vix ... aliquis ... vir magnus ... inveniri queat, qui civitatis suae non sequatur imperium";
                                    2,16 p. 118,28 "qui {marchio} pene solus ex Italiae baronibus civitatum effugere potuit imperium".
di68kap's avatar
di68kap committed
98
99


100
101
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  praelatorum ecclesiae:
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
102
103
104
105
106
            * Willib.: Bonif.; 5 p. 19,3 "ut patris cuiuslibet spiritalis se subiungerent fratres imperio."
            * Agius vita Hath.; 3 "si ... sub abbatissae imperio eis {familiaribus} interesse mereretur."
            * Vita: Liutw.; 10 "sub abbatis sui imperio se humiliavit."
            * Trad.: Weihenst.; 193 "ita ut ... sub fratris lege et nomine sub abbatis imperio Deo militaret Pero."
            * Chart.: Mog.; A I 2^b p. 2,34 (spur.) "possessores ... areole ... tantum abbatisse et congregationis usui, obsequio, imperio se parere cognoscant." {al}
di68kap's avatar
di68kap committed
107
108


109
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
di68kap's avatar
di68kap committed
110
111
            LATEINISCH	merum et mixtum (mistum) -um {i. q. iurisdictio plena q. d.}
            DEUTSCH		sog. hohe und niedrige Gerichtsbarkeit {de re v. HRG II. p. 333sq.}
di68kap's avatar
di68kap committed
112

113
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
114
115
116
117
            * Dipl.: Otton. I.; 465 p. 637,18 (spur. s. XII.) "abbatibus ... concedimus merum et mistum imperium in iam dicto comitatu."
            * Chart.: Stir. III; 30 p. 84,25 "concedentes {sc. imperator} ei {comiti} merum et mistum imperium."
            * Innoc.: IV.; registr. B 318 p. 288,35 "comitatum ... tibi {sc. Manfredo} ... in concambium duximus concedendum ... cum honoribus, dignitatibus et hiis, que ad merum et mixtum imperium pertinent."
            * Chart.: Helv.; arb. 135 p. 209,1 "dicebat Williermus praedictas dominas habere me­rum et mixtum imperium et omnimodam iurisdictionem in dicto monasterio."
di68kap's avatar
di68kap committed
118
119


120
    UNTER_BEDEUTUNG  in imag. vel translate:
di68kap's avatar
di68kap committed
121

122
123
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  in univ.:
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
124
125
126
127
            * Alcuin.: carm.; 30,2,6 "regit pupilla oculi imperio vivacis corporis actus."
            * Theod. Trev.: transl. Celsi; 9 "adeo ... virtutum paedagoga, caritas, in eius pectore vigorabili imperio sceptrum obtinuit, quatenus {eqs.}"
            * Carm.: var. Walther; 1,70,2 "quibus {zonis orbis} duo sat expresse patescunt imperia : mee {sc. hiemis} due terminales, tua {sc. aestatis} sola media."
            * Anon.: mus. plan. Coussemaker; p. 488b "tetra reges maximum huius {sc. harmoniae} tenent imperium. al."
di68kap's avatar
di68kap committed
128

129
130
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG  Dei:
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
131
132
133
            * Mirac.: Gertr.; I 11 p. 471,13 "cui (Domino) est honor, virtus et hymperium et gloria in secula seculorum."
            * Hugeb.: Wynneb.; 13 p. 117,44 "Deo gratas gero, cuius ... imperio nutata fundantur tota etheria, terrestrea, aequorea."
            * Walth. Spir.: Christoph. II; 4,28 "cuius (Dei) imperiis quadratus subiacet orbis. al."
di68kap's avatar
di68kap committed
134

135
136
137
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	gravitas, dignitas
            DEUTSCH		würdevolles Verhalten, Würde
di68kap's avatar
di68kap committed
138

139
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
140
            * Widuk. gest.; 2,24 "rex ... ea turbatione tanta constantia ac imperio usus est ..., acsi nichil ei difficultatis obviasset."
di68kap's avatar
di68kap committed
141

142
143
144
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH de flumine i. q. cursus
            DEUTSCH Lauf
di68kap's avatar
di68kap committed
145

146
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
147
            * Meginfr.: Emm. 5 p. 976^A "cum defluentis Histri fluminis imperium sequeretur Emmerammus {eqs.}"
di68kap's avatar
di68kap committed
148
149


150
    UNTER_BEDEUTUNG  meton:
di68kap's avatar
di68kap committed
151

152
153
154
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	res publica, regnum
            DEUTSCH		Staat, Verwaltungs-, Regierungsgebiet, Reich
di68kap's avatar
di68kap committed
155

156
157
            UUU_BEDEUTUNG  in univ.:
                BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
                * Chron.: Fred.; 2,15 "Assiriorum impirium (imperium p. corr. 1) deletum est."
                * Widuk.: gest.; 1,28 "Hluthowico ... usque ad fines Illirici ... et terminos Danorum imperium erat."
                * Otto Frising.: gest.;
                    p. 4,26 (epist. Frid. I. imp.)
                    "ut ... hostem utriusque {sc. orientalis et occidentalis} imperii
                    Willehelmum potentia virtutis nostrae conterere vellemus.";
                    1,24 p. 37,12
                    "Romanorum principem adeunt apocrisiarii imperatoris Constantinopolitani tam
                    confederationis vinculum ... inter duo imperia, Hesperiae videlicet et orientis,
                    renovare cupientes quam {eqs.}" {al}.
di68kap's avatar
di68kap committed
168

169
170
            UUU_BEDEUTUNG
                de Karolinorum vel Francorum sive sacro Romano(rum) imperio q. d.
di68kap's avatar
di68kap committed
171
                (‘Karolinger-, Frankenreich bzw. sog. Heiliges Römisches Reich {de re v. LexMA. IV. {=> p. 2025sqq.|URL}}):
di68kap's avatar
di68kap committed
172

173
174
                UUUU_BEDEUTUNG  usu communi:
                    BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
                    * Alcuin.: epist.; 177 p. 292,27
                        "quatenus per vestram prosperitatem {i. Karolum} christianum tueatur imperium."
                    * Dipl.: Karoli M.; 197 p. 265,14 "Karolus ... imperator Romanum gubernans imperium."
                    * Poeta Saxo:; 4,172 "cunctos ... fines imperii servans {sc. augustus}".
                    * Dipl.: Ludow. Iun.; 28 (spur.) "Ludowicus ... rector imperii Francorum."
                    * Annal.: Quedl.; a. 1014 p. 543,7
                        "plures illorum {fratrum Corbeiensium} ... plus iusto contra ius imperii
                        saevientes {eqs.}"
                    * Dipl.: Frid. I.; 163 "sacro imperio et divae rei publicae consulere dememus."
                    * Const.: imp. II; 72 p. 85,22
                        "ut tollatur ... rancoris occasio inter ecclesiam et imperium." {persaepe}.
                    * {fort. add.} Conc.: Karol.; A 16^B
                        "ut ... gentis suae institutiones legum per primatos inperitos (imperii L)
                        ..., quae repperit diuturna vitiata ..., evelleret {Tassilo dux}."
di68kap's avatar
di68kap committed
189

190
191
                UUUU_BEDEUTUNG in nomine loci:
                    BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
192
193
                    * Dipl.: Heinr. II.; 184
                        "strata imperialis, que a Summa tendit usque ad villam, que nominatur Pons Imperii."
di68kap's avatar
di68kap committed
194

195
196
                UUUU_BEDEUTUNG  spectat ad cives:
                    BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
197
198
199
200
201
202
203
204
205
                    * Otto Frising.: gest.; 1,1 p. 13,7
                        "cuius rei novitatem {i. imperatorem a papa excommunicatum esse} eo vehementius
                        indignatione motum suscepit imperium, quo {eqs.}"
                    * Annal.: Magd.; a. 1188
                        "episcopus ... in gratiam imperatoris ... se et civitatem suam coram omni
                        imperio dedit; imperator ... in presentia ... tocius imperii ... crucem accepit."
                    * Arnold. Lub.: chron.; 2,18 p. 138,8
                        "cum ... imperator propter nimiam superbiam suam non solum Saxonibus,
                        sed etiam sedi apostolice et omni fere imperio exosus fuisset {eqs.}"
di68kap's avatar
di68kap committed
206
207


208
209
210
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	imperator
            DEUTSCH		Kaiser
di68kap's avatar
di68kap committed
211

212
213
            UUU_BEDEUTUNG
                LATEINISCH	in univ.
di68kap's avatar
di68kap committed
214

215
                BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
216
217
218
219
220
221
222
223
                * Chron.: Fred.; 2,62 p. 86,32 "quare ... veniens de imperio non laeteris (sc. Belisarius)?"
                     3,18 p. 100,18 "Chlotechildis cum ... conperisset adventum Aridio revertentem ab imperio {eqs.}"
                * Rhythm.:; 51,9,1 "imperii filia. al."
                * Ludus: de Antichr.; p. 12^{med.}
                     "eos {legatos} ... dimittens ipsemet {rex Graecorum} ascendet ad imperium cantans : ‘{eqs.}’"
                * {adde;; cf. Wett. Gall. {=> 15sq.|URL}} Ekkeh.: IV. pict. Sangall.; 67
                     "imperii (gloss. : regis) sponsam vexat satan aere tensam :
                     hunc abigat nullus, rebachatur hians, nisi Gallus."
di68kap's avatar
di68kap committed
224

225
226
            UUU_BEDEUTUNG
                LATEINISCH	in allocutione, titulo
di68kap's avatar
di68kap committed
227

228
                BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
229
230
231
232
                * Wibald.: epist.; I 219 p. 465,26 ad gloriosam maiestatem vestram, ad sanctum et terribile imperium vestrum (i. imperatorem Graecorum) scribere audeo (sim. 387 p. 817,11).
                * Epist.: Wibald.; I 316 imperium meum (i. imperator Graecorum) ... magnam devotionem ... erga tuam preciositatem (i. Wibaldum) obtinet {eqs.}
                * Const.: imp.; I 212,1 "quia vos consules ... in sacratissimi imperii nostri {i. Friderici}
                    servitio excellenter enituistis." {al}.
di68kap's avatar
di68kap committed
233
234


235
236
237
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	comitatus (imperatoris)
            DEUTSCH		Gefolge (des Kaisers; spectat ad militiam)
di68kap's avatar
di68kap committed
238

239
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
240
241
242
            * Nith.: hist.; 1,4 p. 5,21
                "imperator una cum omni, quod habebat, imperio, tres reges filiique eius adversus
                eum cum ingenti exercitu ... Elisazam confluunt."
di68kap's avatar
di68kap committed
243
244


245
246
247
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	globus cruciger
            DEUTSCH		Reichsapfel
di68kap's avatar
di68kap committed
248

249
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
250
251
252
253
            * Ekkeh.: IV. bened.; I 31,57
                "sceptra, redimicla, florea serta, imperium (gloss. : gestamen rotundum), trabea, strophium."
            * Ludus: de Antichr.; p. 16ex. (c. 1160) "imperator ... tollens coronam de capite et tenens
                eam cum sceptro et imperio ante altare cantet : ‘{eqs.}’"
di68kap's avatar
di68kap committed
254
255


256
257
258
        UNTER_UNTER_BEDEUTUNG
            LATEINISCH	modus regendi, principatus
            DEUTSCH		Regierungsform
di68kap's avatar
di68kap committed
259

260
            BELEGE
di68kap's avatar
di68kap committed
261
            * Albert. M.: pol.; 3,4^{capit.} "de prima civitatum origine deque imperiorum discrimine."